Batı'da Kur'an Çalışmaları-Geiger'den Neuwirth'e

Kanada Victoria Üniversitesi öğretim üyelerinden Andrew Rippin (1950-2016) erken sayılabilecek bir yaşta (66 yaşında) vefat eden, 20. Yüzyılın son çeyreğinden itibaren özellikle Kur’an çalışmalarıyla dikkatleri üzerine çeken Kanadalı İslam araştırmacılarından birisi. 

Rippin hocası John Wansbrough’un kitabına (Qur’anic Studies) yazdığı bir takdim yazısında Batı’daki Kur’an çalışmalarıyla ilgili önemli hususlara değinmektedir.

Rippin’e göre Kur’an’la ilgili akademik çalışmalar, Kitabı-ı Mukaddes (Tevrat, İncil) üzerine yapılan akademik nitelikteki çalışmaların maalesef çok çok gerisindedir. Kur’an üzerine çalışanlar açısından hem sunulan kaynaklar hem de çalışmaların derinlik ve muhtevaları diğerleriyle karşılaştırılamayacak kadar sınırlıdır. Kitabı Mukaddes’e dair çalışmalar hacim itibariyle de Kur’an çalışmalarının birkaç katından fazladır.

Kur'an'ı Keşfetmek

Kur'an'ı Keşfetmek (Discovering the Qur'an), Neal Robinson, Çeviren: Süleyman Kalkan, KURAMER Yay., Şubat 2018.

Günümüz Batı dünyasında İslam ve Kur’an merkezli ilmî çalışmalarıyla tanınan İngiliz araştırmacı Neal Robinson bu eserinde klasik yaklaşımların aksine Kur’an’ı sadece yazılı bir metin olarak ele almamakta, Müslümanların gündelik hayatlarında Kur’an’ın yeri ve önemi üzerinde durmaktadır. Birçok Batılı araştırmacıya karmaşık, insicamsız ve dağınık gelen Kur’an’ın aslında çok daha insicamlı, ayet ve pasajların birbirleriyle uyumlu ve bağlantılı, surelerin baştan sona büyük bir ahenk ve uyuma sahip olduğunu, ancak bunların tercümelerde [meallerde] çoğu kere gözden kaçtığını veya gerektiği gibi ortaya konamadığını anlatmaktadır. Kur’an’daki ahenk ve insicamın sadece konu/tema açısından değil, ses, kafiye, seci ve kullanılan kelimeler açısından da bütünlük arz ettiğini ifade eden Robinson, bütün bunları ortaya koymak amacıyla sureler özelinde analitik çalışmalar da yapmıştır.

Richard Bell'i Yeniden Okumak

Richard Bell’in “The Origin of Islam in its Christian Environment” adlı eseri Batılı müsteşriklerce yapılan çalışmaların en önemlilerinden birisi. Fazlur Rahman, “bu kitaptaki pek çok tezin sorgulanabileceğini ancak ilmi bir çalışma olduğunun kabul edilmesi gerektiğini” belirtmektedir.[1]

Kitap 1926 yılında yayınlanmış ve Bell’in 1925 yılında Gunning Vakfı’nda verdiği derslerin kitap haline getirilmesi suretiyle oluşturulmuş.

Bell kitabında İslam’ın Hrıstiyanlıkla ilişkisini ortaya koymaya çalışıyor.

Bell’e göre 7. yüzyıldaki Hristiyanlık “dejenere bir dindi.” İslam’ın zaferi bu “dejenere Hristiyanlık” karşısında vuku bulmuştu.

Kitabın ilk bölümü “Doğu Kilisesi ve Arabistan’ın Çevresindeki Hristiyani Ortam” başlığını taşıyor.

Bu yazıda, kitabın 1. Bölümünde ele alınan hususları aktarmaya ve yeri geldikçe de onlarla ilgili değerlendirmelerimi [köşeli parantez içinde] sunmaya çalışacağım.

Kafa karışıklığı

Faizin ne olduğu, hangi işlemlerin faiz olduğu, faizin kapsamı vb. konular İslami finansın ana tartışma konularıdır.  

Daha çok İslami gelenekten gelen ve bankacılık ve finans uygulamalarına yabancı olanlar teknik olarak faizin ve faizli işlemlerin neler olduğu, faizin nasıl hesaplandığı, faiz sisteminin, bankaların ve finans kuruluşlarının nasıl çalıştığı konularında bir kafa karışıklığı yaşamaktadırlar.

Faiz mekanizmasının nasıl çalıştığını anlamayınca, oldukça garip değerlendirmeler ve sonuçlar ortaya çıkabilmektedir.

Doğu'da Seyahat

Doğu’da Seyahat, Gérard de Nerval, Türkçesi: Selahattin Hilav, Yapı Kredi Yay. , İstanbul, 2004

Gérard de Nerval 1808’de doğmuş olan bir Fransız şair. 1843’te Doğu seyahatine çıkmış. 1 Ocak’ta Marsilya’dan başlamış, Malta, Mısır, Suriye, Kıbrıs, İstanbul ve Napoli’den sonra Aralık ayında yeniden Marsilya’ya dönmüş. Bu seyahate ilişkin olarak yazdığı Voyage en Orient (Doğu’da Seyahat) adlı eseri 1851’de yayımlanmış. 1841’den başlayarak birkaç kez sinir krizleri geçiren ve akıl hastanesinde tedavi gören şair, 26 Ocak 1855’te Paris’te ölü olarak bulunmuş.

İslami İktisat

İslami İktisat, Değerler ve Modernleşme Üzerine, Sabri ORMAN, İnsan Yay., İstanbul, 2014

İslami İktisat, Değerler ve Modernleşme Üzerine adlı eser esas itibariyle Sabri Orman Hoca’nın muhtelif tarihlerdeki yazılarının bir araya getirilmesinden oluşmuş. Bunlara daha önce yayınlanmamış olan birinci bölüm eklenmiş. Önemli bir çalışma.

Sabri Orman İslam İktisadı ya da kendi deyimiyle İslami İktisat üzerine düşünen, yazan, eserler ortaya koyan bir bilim adamı. Onun bu alandaki çabalarının takdir edilmesi gerektiği görüşündeyim, zira mesele üzerine ciddi olarak düşünerek özgün bir şeyler ortaya koymaya çalışmaktadır.

Faiz mi Borçlanma mı?

Bir an heyecanlandım, zira uzun süredir Kur’an’daki riba (faiz) yasağının hikmetlerini, sebeplerini anlamaya çalışıyordum. Bu sefer cevabı buldum diye düşündüm.

Sabri Orman Hoca önemli bir iktisatçı. Sadece iktisatçı değil, kendi deyimiyle "İslami İktisat" konusunda önemli çalışmalara imza atmış olan bir bilim adamı. 

Dinî Metinlerde Yazım Karmaşası

Bugün Türkçe dinî metinler, yazım kuralları açısından tam bir karmaşa içindedir.

Bu metinler yaygın, kabul edilmiş ve yerleşmiş diyebileceğimiz Türkçe yazım kurallarından önemli ölçüde farklılık arz ettiği gibi, kendi aralarında da insicam ve tutarlılıktan yoksundur. Aynı yayınevi tarafından basılan eserler arasında bir yeknesaklık olmadığı gibi, aynı yazarın farklı kitapları arasında hatta aynı kitabı içinde bile kelimelerin yazımında bir standardın olmadığı gözlenmektedir. Konuyla ilgili birkaç örnek yeterli olacaktır:

Hadislerde Riba

Riba konusundaki tartışmanın önemli dayanaklarından birisi de bu konudaki hadislerdir. Konuya ilişkin hadisler iki ana gruba ayrılabilir. Bunlardan birincisi ribayı yeren, diğeri ise ribanın mahiyetine ilişkin hadislerdir.

Ribanın mahiyeti konusundaki hadisler konumuz açısından büyük önem arz etmektedir. Öncelikle bu hadisleri nakledelim:

Altı eşya hadisi:

Müslim’de yer alan bir hadise göre, Ebu Said el-Hudri Resulullah’tan şöyle rivayet etmiştir:

Kur'an'da Riba

Sonda söyleyeceğimizi başta söyleyelim: Kur’an ‘riba’yı kesinlikle yasaklamıştır. Bunda hiç tereddüt yoktur. Bu konuda Kur’an’ın emirleri çok nettir. Bu konudaki Kur’an ayetleri, nüzul sırasına göre, aşağıda verilmiştir. Öncelikle bunları inceleyelim: Riba ile ilgili olarak nüzûl sırasına göre ilk inen ayet şudur:

İnsanların mallarından artsın diye verdiğiniz riba Allah katında artmaz. Ama Allah'ın rızasını isteyerek verdiğiniz zekat ise, işte kat kat arttıranlar onlardır (Rum Suresi 30/39).

İslamiyet ve Kapitalizm

İSLAMİYET VE KAPİTALİZM 
Maxime RODINSON, Türkçesi: Orhan SUDA, Gün Yayınları, İstanbul,1969.

Kitap şu bakımdan ilginç: 1969’larda, İslam Ekonomisi ya da İslam ve Ekonomi bağlantısı konusunda yayınlanmış dikkate değer ölçüde eser sayısı yok denecek kadar az. O nedenle, o tarihler için böyle bir içerik, kapsam ve vukufiyet gerçekten ilginç. O tarihte İslami kesimde bu kitabı anlayabilecek kişi sayısı bile muhtemelen çok azdı. Kitap bugün için de İslam ve Kapitalizm ilişkisi açısından en önemli eserlerden biri olma özelliğini koruyor.

Turnanın Günlüğü

BURDA GÖRDÜM ONLARI

İnanmayacaksınız ama geçen gün onları burada gördüm. İnanamadım kulaklarıma, yükseklerden uçuyordum, pırıl pırıl bir gündü, kendi kendime türküler mırıldanıyordum, o Anadolu insanının biz turnalar için söyledikleri türküleri. Birden aşina bir ses geldi kulağıma. Yanıldığımı düşündüm bir an. Bu Anadolu’nun sesiydi. Bu bizim bildiğimiz türkülerdendi.

Bülbülüm altın kafeste,

Öter aheste aheste

Ötme bülbül yarim hasta

Ben sana dayanamam yarim,

Ben sana güvenemem

Salı Dersleri

Birlikte Kur’an’ı Anlama Çabası











Salı derslerinin esasını Ankara'da bir araya gelen bir avuç Anadolu insanının Kur'an’ı anlama çabaları oluşturur. Birlikte Kur'an okumak ve birlikte anlamaya çalışmak...

Salı dersleri, oraya gelen herkes için bir huzur saatidir. Günün yorgunluğunu atmadır, yeni bir dünyaya açılmadır. Bir keşif ameliyesidir, uzun soluklu, keyifli, haz dolu. Bir Kur'an ziyafetidir, katılanların her birisinin bir şeyler koyduğu bir sofra. Bir Kur'an lezzeti. Bir sohbet güzelliği.

Bu şekilde birlikte Kur'an okuma ve anlama çabaları 1980’lere kadar gider. O yıllarda çeşitli evlerde, mescidlerde, camilerde, dernek ve vakıf salonlarında yapılan bir çalışmanın, yeni bir grup insanla 90’larda yeniden ihyasından başka bir şey değildir Salı dersleri.